“Şarkı Çevirisi: Müzik Tarihimizden Unutulmaz Örnekler” kitabı yayımlandı

Atlas Üniversitesi Öğretim Üyesi ve müzisyen Dr. Öğr. Üyesi Alaz Pesen’in kaleme aldığı “Şarkı Çevirisi: Müzik Tarihimizden Unutulmaz Örnekler” kitabı okuyucuyla buluştu. Türkiye’de şarkı çevirisini akademik bir çalışma alanı olarak ele alan öncü isimlerden Pesen, kitabında müzik tarihimizde iz bırakan çeviri ve uyarlama şarkıları; dil, müzik, kültür ve çeviribilim ekseninde inceliyor. Dr. Öğr. Üyesi Alaz Pesen, 2024 yılında Atlas Üniversitesi tarafından dünyada ve ülkemizde ilk kez gerçekleştirilen 1. Ulusal Şarkı Çevirisi Kongresi Düzenleme ve Bilim Kurulu Başkanlığı’nı yürütmüştü.

Atlas Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi İngilizce Mütercim-Tercümanlık Bölümü Öğretim Üyesi, müzisyen ve Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği (MESAM) Asil Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Alaz Pesen’in yeni kitabı “Şarkı Çevirisi: Müzik Tarihimizden Unutulmaz Örnekler” yayımlandı.

“Şarkı Çevirisi” farklı yönleriyle ele alınıyor

Şarkı çevirisini yalnızca bir dildeki sözlerin başka bir dile aktarılması olarak görmeyen Pesen, kitabında melodilerin, sözlerin, kültürel hafızanın, dönemlerin ve müzikal pratiklerin farklı diller arasında nasıl yeniden hayat bulduğunu ele alıyor.

Kitap, Türkiye’de uzun yıllardır varlığını sürdüren ancak akademik açıdan görece yeni bir araştırma alanı olan şarkı çevirisine kapsamlı bir bakış sunuyor. Aranjmanlardan cover çalışmalara, film müziklerinden opera ve müzikallere, farklı dillerde yeniden yorumlanan eserlerden popüler müzik tarihine kadar geniş bir çerçeve içerisinde şarkıların kültürel yolculuğunu inceliyor.

Şarkıların ardındaki tarihsel ve kültürel hafızayı görünür kılmak

Dr. Öğr. Üyesi Alaz Pesen, kitabı kaleme alma fikrinin, yıllara yayılan akademik ve müzikal çalışmalarının bir sonucu olarak şekillendiğini belirtiyor. Pesen’in derslerde, sahnede, kongrelerde ve kendi müzik üretim sürecinde edindiği deneyimleri bir araya getiren eser, şarkı çevirisinin tarihsel ve kültürel boyutlarını görünür kılmayı amaçlıyor.

Pesen’e göre şarkı çevirisi, yalnızca kaynak dildeki sözcüklerin erek dile aktarılması değil; melodi, ritim, prozodi, duygu, kültürel çağrışım ve dinleyici hafızasının birlikte yeniden kurulması anlamına geliyor.

Dijital çağın içerik tüketim hızına karşı daha derinlikli ve organik bir yaklaşım geliştirme düşüncesi de kitabın ortaya çıkışında önemli bir rol oynuyor. Günümüzde farklı dillerdeki şarkılara, eski kayıtlara, cover’lara ve uyarlamalara saniyeler içerisinde ulaşılabiliyor. Ancak bu kolay erişim, eserlerin tarihsel ve kültürel arka planının gözden kaçmasına da neden olabiliyor.

Pesen, kitabında tam da bu noktaya odaklanarak şu soruların izini sürüyor: Şarkılar nereden geldi? Nasıl dönüştüler? Farklı kültürlerde nasıl yeniden yorumlandılar? Hangi dönemlerin ruhunu taşıdılar ve bugün dinleyicilere ne söylüyorlar?

Türkiye’de şarkı çevirisinin akademik temellerine katkı

Dr. Öğr. Üyesi Alaz Pesen’in çalışmaları, kitabın ötesinde Türkiye’de şarkı çevirisinin akademik bir araştırma alanı olarak gelişmesinde de önemli bir yer tutuyor. Pesen, Türkiye’de üniversite düzeyinde ilk kez “Şarkı Çevirisi” dersini açarak alanın eğitim müfredatına girmesine öncülük etti. Şarkı çevirisi üzerine yüksek lisans ve doktora düzeyinde çalışmalar gerçekleştiren akademisyen, konuyla ilgili akademik yayınlara da imza attı.

Atlas Üniversitesi 1. Ulusal Şarkı Çevirisi Kongresi düzenlendi

Bu çalışmaların önemli bir aşamasını ise 2024 yılında Atlas Üniversitesi tarafından düzenlenen 1. Ulusal Şarkı Çevirisi Kongresi oluşturdu. Dünyada ve Türkiye’de ilk kez gerçekleştirilen kongrede; şarkı çevirisinin tarihsel gelişimi, müzikal ve anlamsal sorunları, çeviribilimsel boyutları ve telif hukukuyla ilişkisi farklı disiplinlerden uzmanlar tarafından değerlendirildi.

MESAM’ın ve Söylem Filoloji Dergisi’nin katkılarıyla gerçekleştirilen kongrede, MESAM Genel Sekreteri Ali Haydar Yıldız da “adapte eser” kavramı üzerinden şarkı çevirisinin hukuki boyutuna ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Şarkı çevirisi müzikoloji, edebiyat ve çeviribilimin kesişiminde

“Şarkı Çevirisi: Müzik Tarihimizden Unutulmaz Örnekler”, şarkı çevirisinin yalnızca çeviribilim kapsamında değerlendirilmemesi gerektiğine de dikkat çekiyor.

Dr. Öğr. Üyesi Pesen, şarkı çevirisinin; müzikoloji, edebiyat, kültürel çalışmalar, popüler müzik tarihi, opera ve müzikal araştırmaları, icra çalışmaları ve politik çalışmalarla kesişen disiplinlerarası bir alan olarak öne çıktığını vurguluyor.

Bir şarkının başka bir dilde yeniden hayat bulması sırasında yalnızca sözcükler değişmiyor. Ritmin, melodinin, vurgu sisteminin, dinleyici beklentilerinin, kültürel referansların ve dönemin ruhunun da yeniden kurulması gerekiyor.

Bu nedenle kitap, Türkiye’nin müzik tarihinde farklı dillerden Türkçeye aktarılan veya Türkçe sözlerle yeniden yorumlanan eserleri akademik bir perspektifle ele alırken aynı zamanda ülkenin kültürel belleğine de ışık tutuyor.

“Şarkı Çevirisi: Müzik Tarihimizden Unutulmaz Örnekler”, Türkiye’nin müzik tarihinde farklı diller ve kültürler arasında dolaşan melodileri yeniden düşünmek; aranjman, uyarlama ve çeviri kavramlarını akademik bir çerçevede değerlendirmek ve şarkı çevirisinin kültürel belleğimizdeki yerini görünür kılmak açısından önemli bir kaynak niteliği taşıyor.

Kitap, akademisyen ve araştırmacıların yanı sıra müzisyenler, çevirmenler, müzik yazarları ve Türkiye’nin müzik tarihine ilgi duyan okurlar için de şarkıların dil ve kültürler arasındaki yolculuğuna farklı bir perspektiften bakma imkânı sunuyor.