Endüstriyel Tasarımlarda “Enerji Dostu” Yaklaşım Öncelikli Olmalı

Enerji tasarrufu sağlayan ve enerji verimliliğini artıran endüstriyel tasarımlar, hayatı kolaylaştırırken çevre ve ekonomi açısından önemli avantajlar sağlıyor. İstanbul Atlas Üniversitesi Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Endüstriyel Tasarım Bölümünden Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, endüstriyel tasarımlarda enerji tasarrufu sağlamayı ve enerji verimliliğini artırmayı hedeflemenin önemine işaret ederek “Bu yaklaşım, ekonomik olarak hem üretici hem tüketici için uzun vadede devasa bir maliyet avantajı sağlar. Çevresel olarak ise karbon ayak izini doğrudan düşürür. Döngüsel Tasarım sayesinde hammaddenin tekrar sisteme dahil edilmesi, sıfırdan maden çıkarma ve işleme için gereken devasa enerjiyi ortadan kaldırır” dedi.

İstanbul Atlas Üniversitesi Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Endüstriyel Tasarım Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, enerji tasarrufu ve enerji verimliliğinin günümüzde en öncelikli konulardan biri olduğunu belirterek endüstriyel tasarımlarda bu yaklaşımın öncelikli hedefler arasında olması gerektiğini söyledi.

Tasarımlarda ürünün formu ve malzeme seçimi önemli

Endüstriyel tasarım alanında çalışan tasarımcının, ürünün formunu ve işleyişini optimize ederek sürtünmeyi ve gereksiz güç tüketimini azaltmayı hedeflediğini kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, “Örneğin aerodinamik formlar ulaşım araçlarında hava direncini kırarken, Biyomimikri (biyotaklit) sayesinde doğadan ödünç alınan dokular (köpekbalığı derisi gibi) yüzey direncini düşürür. Ayrıca doğru malzeme seçimi, ısı yalıtımını artırarak iklimlendirme cihazlarının daha az çalışmasını sağlar” diye konuştu.

Enerji tasarruflu ürün tasarımı konforlu ve bilinçli yaşam tarzı sunar

Enerji tasarruflu ürünlerin tasarlanmasını tüketicilerin yaşamına olumlu katkılar sunduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, “Bu ürünler sadece faturaları düşürmekle kalmaz, aynı zamanda daha konforlu ve bilinçli bir yaşam tarzı sunar. Kullanıcı Deneyimi (UX) odaklı tasarımlar sayesinde tüketici, ürünün ne kadar enerji harcadığını anlık olarak görür ve bu da davranış değişikliği yaratarak evdeki yaşam kalitesini artırır” dedi.

Enerji verimliliği en başta düşünülmelidir

Bir ürünün tasarımı sırasında enerji verimliliğinin en baştan düşünülmesi gerektiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, “Çünkü bir ürünün çevresel etkisinin yüzde 80'i tasarım aşamasında belirlenir. Sonradan eklenen verimlilik çözümleri genelde ‘yama’ gibi kalır ve maliyeti artırır. Döngüsel Tasarım prensipleriyle süreci en baştan kurguladığımızda, ürünün üretiminden geri dönüşümüne kadar harcanacak toplam enerji miktarını (gömülü enerji) minimumda tutabiliriz” diye konuştu.

Enerji israfını azaltmak için geliştirilecek çözüm ve sistemler

Endüstriyel tasarımcıların enerji israfını azaltmak için geliştirebileceği sistem ve çözümlere de değinen Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, bu çözüm ve sistemleri şöyle açıkladı:

Akıllı Ev Sistemleri: Sensörler aracılığıyla odada kimse yokken ışığı/ısıyı kapatan sistemler.

Modülerlik: Ürünün tamamı yerine sadece bozulan parçanın değişmesini sağlayarak üretim enerjisinden tasarruf.

Hafifletme: Ürünleri dayanıklılıktan ödün vermeden daha az malzeme ile tasarlayarak lojistik süreçlerdeki yakıt tüketimini azaltma.

Enerji tasarrufu sağlayan ve enerji verimliğilini artıran tasarımların çevre ve ekonomi açısından sağladığı önemli avantajlara dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, “Ekonomik olarak, hem üretici hem tüketici için uzun vadede devasa bir maliyet avantajı sağlar. Çevresel olarak ise karbon ayak izini doğrudan düşürür. Döngüsel Tasarım sayesinde hammaddenin tekrar sisteme dahil edilmesi, sıfırdan maden çıkarma ve işleme için gereken devasa enerjiyi ortadan kaldırır” dedi.

Bazı tasarım hataları enerjinin boşa harcanmasına yol açabilir

Günlük hayatta fark etmeden enerji harcatan tasarım hatalarına dikkat çeken Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, bunları şöyle sıraladı:

Bekleme Modu (Stand-by): Cihazların tamamen kapanmasını zorlaştıran kullanıcı arayüzleri.

Kötü Isı Yalıtımı: Estetik kaygıyla seçilen ama ısıyı dışarı sızdıran yanlış malzemeler.

Karmaşık Paneller: Kullanıcının en verimli modu (Eko mod gibi) bulmasını zorlaştıran karmaşık kontrol düğmeleri.

Verimlilik standartları tasarımla bütünleşik olmalıdır

Enerji verimliliği sağlayan ve bunu kolaylaştıran tasarımların yaygınlaşması için yapılması gerekenlere değinen Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, “Tasarımın gücü ‘arzulanan’ olanı yaratmaktır. Sürdürülebilir ürünler, sadece ‘çevreci’ oldukları için değil, en şık, en ergonomik ve en akıllı oldukları için pazarlanmalıdır. Verimlilik standartlarının (Enerji Etiketleri gibi) tasarımla daha bütünleşik ve anlaşılır hale getirilmesi gerekir” dedi.

Eğitim sürecinde doğa merkezli projeler üzerinde çalışılmalı

Endüstriyel Tasarım alanında eğitim gören öğrencilerin enerji tasarrufu konusundaki fikilerinin önemli olduğunu kaydeden Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, “Öğrenciler, Biyomimikri kullanarak doğadaki verimlilik stratejilerini modern ev aletlerine aktarabilirler. Örneğin bir kutup ayısının kürk yapısını inceleyerek yeni nesil bir ısıtıcı gövdesi tasarlamak veya termit yuvalarının doğal havalandırma sistemini bir ofis ünitesine uyarlamak gibi "doğa merkezli" projeler vizyon açıcı olacaktır” dedi.

Enerji tasarrufuna uygun otomobiller tasarlanabilir

Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, enerji tasarrufuna uygun olarak tasarlanabilecek bir otomobil örneği de verdi:

“Bir endüstriyel tasarımcı olarak bir otomobili ele aldığımızda, onu sadece metal bir yığın değil, hava denizinde süzülen bir organizma gibi düşünmeliyiz. Enerji tasarrufunun temel anahtarı, aracın hava direncini (sürtünme katsayısını) minimize eden Biyomimikri temelli bir dış form oluşturmaktan geçer; bu noktada kutu balığının hidrodinamik yapısı veya su damlasının doğal akışkanlığı bize yol gösterir.

Aracın dış kabuğunda kullanılan malzemelerin topolojik optimizasyon ile yeniden kurgulanması yani sadece yük binen noktalarda malzeme kullanılıp diğer kısımların boşaltılması, aracın toplam ağırlığını ciddi oranda düşürerek her kilometrede harcanan enerjiyi azaltır. Ayrıca, geleneksel dikiz aynaları yerine gövdeye gömülü kamera sistemlerinin entegre edilmesi ve jantların hava türbülansını engelleyecek kapalı diskler şeklinde tasarlanması, yüksek hızlarda enerji verimliliğini yüzde 10'lara varan oranda artırabilir.”

Yerel iklimlendirme sistemleri kullanılabilir

İç mekanda enerji yönetiminin, Akıllı Sistemler ve Kullanıcı Deneyimi (UX) tasarımıyla birleşerek bambaşka bir boyuta evrilebileceğini ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Deniz Eray, “Tüm kabini ısıtmak yerine sadece yolcunun temas ettiği yüzeylere odaklanan yerel iklimlendirme sistemleri ve güneş enerjisini emerek elektrik sistemine destek veren fotovoltaik cam tavanlar, batarya üzerindeki yükü hafifletir. Tasarımcı, sürücü arayüzünde (HMI) sunduğu anlık geri bildirimlerle, kişiyi daha verimli sürüş tekniklerine yönlendiren psikolojik bir tasarım dili kurar. Üretim sürecinde ise Döngüsel Tasarım prensibiyle, aracın kullanım ömrü dolduğunda parçaların hızla ayrıştırılıp geri dönüştürülebilmesi sağlanır; böylece ham madde işleme aşamasındaki devasa enerji israfının önüne geçilmiş olur. Bu bütüncül yaklaşım, aracı sadece "az yakan" bir makine değil, kendi ekosisteminde enerjiyi en akılcı şekilde kullanan bir sanat eserine dönüştürür” dedi.